S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Circulair bouwen in de zorg: ‘Gewoon doen!’

De tweede masterclass zorgvastgoed van VGN, GGZ Nederland, Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg, ActiZ, RIBW Alliantie en Federatie Opvang stond 26 oktober in het teken van circulair bouwen in de zorg. Centraal stond een bijzonder praktijkvoorbeeld uit de provincie Zeeland.


Foto: Claudia Kamergorodski

Praktijkvoorbeeld

De bijeenkomst speelde zich af in het Amersfoortse Mercure Hotel. Daar was Paul de Schipper, bestuurder van de Zeeuwse ggz-instelling Emergis, niet geheel toevallig de middagvoorzitter. Om te verduidelijken waar zorgorganisaties tegenaan kunnen lopen wanneer zij circulair willen gaan bouwen, werd één lichtend praktijkvoorbeeld van alle kanten belicht. Dat praktijkvoorbeeld was van Emergis: de ‘gezonde’ kinder- en jeugdkliniek Ithaka, in Kloetinge.

Healthy environment

Dorine Peters, directeur vastgoed bij Emergis, legde uit dat een forse bezuiniging de aanleiding was om circulair te gaan bouwen. 'Wij moesten terug van 42 naar 24 tot 28 bedden.' Dat had gevolgen voor het vastgoed. 'We hadden 5 gebouwlocaties en besloten alles op één plek te concentreren. Die plek moest een healthy environment bieden en veilig, flexibel en duurzaam zijn. 'Wij zijn al vanaf 2007 met energiezuinigheid bezig', stelde Peters. 'We hebben zo de energiekosten met 30 procent terug kunnen brengen.'

Donorgebouw

In de zoektocht naar nieuwe ontwikkelingen stuitte men op circulair bouwen, met zo min mogelijk restafval. Peters: 'We willen in stand houden wat we nog konden gebruiken van de bestaande kliniek en dat combineren met sloop en nieuwbouw.' Uiteindelijk hoorde de zorgorganisatie van het districtskantoor van Rijkswaterstaat in Terneuzen. 'Eén van de eerste duurzame kantoorgebouwen van Nederland. Dat moest wijken voor de zeesluizen. Dat leek ons een fantastisch donorgebouw. We hebben contact gezocht, elkaar gevonden en nu wordt het gebouw ingezet voor onze jeugdkliniek”, vatte Peters kort samen. De bouw van de kliniek start in februari 2018.

Icoon

Directeur Ellen Visser van Rijkswaterstaat Zee en Delta sprak van een gevoel van weemoed. “Dat was een prachtig gebouwtje, heel fijn om in te werken. Het stond er ‘pas’ 17 jaar. 'Het gebouw bleek bovendien destijds bestempeld te zijn als ‘het meest duurzame kantoor van Nederland’. Visser vertelde dat eindeloos is nagedacht of het gebouw ergens anders neergezet kon worden. Dat bleek onbegonnen werk. “Het was één minuut voor 12 toen we contact kregen met Emergis. Daarmee viel uiteindelijk alles op zijn plek. Nu wordt het gebouw ook in zijn onttakeling weer een icoon van wat je op het gebied van duurzaamheid kunt doen.”

Niet slopen maar oogsten

Visser onderstreepte dat Rijkswaterstaat duurzaamheid serieus neemt. 'We hebben geleerd aan de voorkant goed na te denken over hoe je een gebouw circulair hergebruikt.' Daar bleek Alex Verkuijlen van New Horizon Urban Mining álles van te weten. Zijn bedrijf ontmantelt gebouwen. 'Wij slopen niet, wij oogsten, zien een gebouw als een magazijn vol waardevolle grondstoffen”, trapte hij af. Het Urban Mining Collective matcht het aanbod van materialen met de vraag naar materialen.

Omgekeerd bouwen

Verkuijlen omschreef het ‘oogsten’ van een gebouw als “Omgekeerd bouwen. Je gaat van bovenaf ‘afstapelen’. Wij zijn samen met Emergis de houten constructie uit elkaar gaan halen. Daar zijn veel bestaande gebouwen helemaal niet voor gebouwd.” Het streven is om materialen zo puur mogelijk uit gebouwen te halen. 'Niet alles wordt bij de nieuwe kinder- en jeugdkliniek ook 1 op 1 gebruikt”, legde hij uit. 'Het is van groot belang dat gebouwen die je nu ontwikkelt beter geschikt zijn voor circulaire economie', gaf hij de zaal mee. Architect Taco Tuinhof van Rothuizen Architecten benadrukte dat de restwaarde van de materialen zo hoog mogelijk moet worden gehouden. Het materiaal uit Terneuzen wordt straks in de kliniek gebruikt in de verbindingsstraat, een trainingszaal en de straatruimte.

Circulair slopen en bouwen altijd goedkoper

Tuinhof was vooral geïnteresseerd in het houtwerk. Ook de ramen en shingles worden meegenomen. Dure halogeenlampen worden omgebouwd naar LED. 'Ik voel me als een kok, die kookt met de restjes uit de koelkast', lachte hij. 'Dit geeft wel een nieuwe uitdaging aan mijn vak.' In een vragenronde gaf Dorine Peters aan dat de oplevering in februari 2019 wordt verwacht. 'Wij stellen onze kennis graag beschikbaar aan iedereen die ook dit soort stappen wil maken', voegde ze toe. Verkuijlen had de uitsmijter: 'Circulair slopen en bouwen is altijd goedkoper dan de conventionele manier.'

Opdrachtgever wil zekerheid

Na de pauze legde Pierre Maas van Rothuizen BouwmeesterPro uit hoe een circulaire aanbesteding in zijn werk gaat. 'De opdrachtgever verlangt zekerheid. Wij garanderen dat het budget niet overschreden wordt.' Hij maakte duidelijk in de aanbesteding dat alle aanwezige kennis uit de markt wordt benut. 'Je kunt op voorhand heel wat zekerheden inbouwen', gaf hij nog mee. Jan-Willem van Koeveringe (Justion Advocaten) nam de toehoorders mee in de juridische haken en ogen. 'Circulair bouwen verdient een nadere juridische uitwerking in de nieuwe wetgeving', concludeerde hij. Rob Gerritse en Geert Dirkse (Rabobank) stonden stil bij de financiële haalbaarheid en financiering van circulaire bouwplannen. Zij hamerden op het belang van een lange termijnstrategie. 'Het is niet makkelijk, maar het kan wél', stelde Gerritse.

Circulair bouwen wordt realiteit

Senior inkoper Martin Scherpenisse van de Provincie Zeeland liet via een filmpje gedeputeerde Jo-Annes de Bat aan het woord over ‘van kantoor naar kliniek’. Met een foto van de befaamde Zeeuwse strandhuisjes stelde hij met een knipoog: 'Wij breken in Zeeland wel méér af en bouwen het dan weer op.' Aan het eind van de middag vroeg De Schipper zich hardop af of er wel een alternatief is voor circulair bouwen. 'Dit wordt sneller realiteit dan we denken. Hoeveel tijd hebben we nog? Laat je bestuurder me maar bellen. Dan overtuig ik ze wel dat ze hier niet te lang over na moeten denken', gaf hij de aanwezige zorgcollega’s mee. Daarvan leek in elk geval een aantal met circulaire gedachten in het hoofd Amersfoort te verlaten. Het komt vast goed.

Tekst: Ton de Kort, TdK Tekst. Dit artikel staat ook op de site van Zorginstellingen

Deze masterclass is onderdeel van een reeks van drie masterclasses zorgvastgoed. De laatste vindt plaats op donderdag 30 november ». U kunt zich hiervoor nog aanmelden.

01-11-2017

Meer informatie