S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Moderne hofjes voor stadsveteranen

Collectief wonen hoeft echt niet voor iedereen, maar ouderen willen er ook niet helemaal alleen voor staan. Zelfstandig wonen met een aantal gedeelde ruimtes en diensten spreekt velen aan. Door ruimtelijke ingrepen te combineren met een sociaal programma ontstaan nieuwe gemeenschappen die het gepensioneerde leven er leuker op maken.

Finke 3.0, zorgorganisatie Patyna, ontwerp KAW

Groot gat tussen thuiswonen en opname

'De vergrijzing heeft een Tsunami-achtig effect', zegt Cees van Boven, bestuursvoorzitter van Woonzorg Nederland. 'In 2034 is een kwart van de bevolking boven de 65. Een derde daarvan is dan al ouder dan 80. Dat is een heel steile, stijgende lijn. Het verschil met 50 jaar geleden is naast kwantitatief ook kwalitatief. Ouderen zijn vitaler en hoger opgeleid; ze willen en kunnen veel langer thuis blijven wonen. Maar er is wel een gigantisch gat gevallen tussen thuis wonen en opgenomen worden, en dat geeft veel maatschappelijke kosten. Denk aan bijna 100.000 valongelukken per jaar waar ouderen maar lastig van herstellen. En 320.000 mensen die ten onrechte in het ziekenhuis liggen omdat ze nergens anders heen kunnen. Of al die senioren die vereenzamen in hun eengezinswoning met alle negatieve gevolgen die dat heeft.'

Samen zelfstandig

Als grootste in senioren gespecialiseerde woningcorporatie staat Woonzorg Nederland voor de uitdaging passende woonvormen voor hun groeiende doelgroep te creëren. De toekomst ligt bij 'samen zelfstandig wonen,' volgens Van Boven. 'Sommige mensen regelen dat zelf, inclusief de zorg aan huis, maar dat is niet voor iedereen weggelegd.' Hij gelooft in moderne hofjes, waar zowel jongeren als hulpbehoevende senioren wonen, met aantrekkelijke gemeenschappelijke ruimtes. Dat kunnen keukens en zitkamers zijn, of zelfs publieke ruimtes: 'Een plek die níets te maken heeft met bingo voor bejaarden, eerder een soort Coffee Company voor stadsveteranen. Of een restaurant waar ontspoorde jongeren koken voor mensen met dementie. In Helsinki bezocht ik onlangs een complex met een blokcoach die ijsviswedstrijden voor de bewoners organiseert. Dat soort dingen hebben een positief effect op het algehele welzijn.'

Leeftijdsbestendig en flexibel

Woonzorg Nederland bouwt op veel plekken oude verzorgingshuizen om naar zelfstandige wooneenheden met gedeelde faciliteiten en een bewonersconsulent, als centraal aanspreekpunt in het zorgweb. Genoeg is dat nog niet: ook 'gewone' woningen moeten levensloopbestendig worden gemaakt. 'We kunnen natuurlijk niet overal met een wals overheen,' zegt architect en KAW-directeur Reimar von Meding. 'Maar met heel gerichte ingrepen kun je een wijk wel beter laten functioneren. De naoorlogse woonvoorraad is door iedereen afgeschreven, maar toch zijn juist die seriematige oude galerijflats relatief makkelijk aan te passen aan de nieuwe woonwensen. Die vierkante ruimtes kun je goed samenvoegen of opdelen. En als je de gevel toch vervangt om een gebouw beter te isoleren, is het een koud kunstje om de voordeuren breder te maken zodat er een rolstoel naar binnen kan.' Waar wel plek en budget is voor nieuwbouw, is het volgens hem belangrijk om niet te specifiek te ontwerpen. Een kwestie van dogma’s laten varen: 'Het is onzin dat er geen trap in mag. En zo’n reusachtige badkamer waar een bed naar binnen kan hoeft ook niet voor iedereen.'

Drie pijlers

Von Meding pleit net als Van Boven voor een gedifferentieerde aanbod. 'Dat vergt een hogere investering, maar is ook duurzamer. Er is nu bijna geen zorggebouw dat zijn eigen exploitatietermijn haalt. Een gebouw dat 50 jaar mee zou moeten gaan, voldoet na 20 jaar al niet meer door de veranderende woonwensen. Als je er nu meer geld in steekt om het flexibeler te maken, gaat het langer mee en zijn we toch nog goedkoper uit.' Uiteindelijk kunnen de ruimtelijke, sociale en economische opgave niet los van elkaar worden gezien. Von Meding: 'Ik zie veel mooie initiatieven stranden omdat ze maar vanuit één hoek worden aangevlogen. Daar gaat het mis: je moet goed bouwen, het maatschappelijke netwerk moet op orde zijn en het moet ook nog betaalbaar zijn. De kunst is het creëren van plekken waar iedereen elkaar helpt omdat iedereen daar ook zelf beter van wordt.'

Dit artikel verscheen op de site van Stimuleringsfonds Creatieve Industrie in april 2018.

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie organiseert samen met het Kenniscentrum Wonen-Zorg, Waag Society, Society Impact en het Atelier Rijksbouwmeester op donderdag 17 mei 2018 de manifestatie Designing a Community of Care. De manifestatie maakt de rol van ontwerp bij de transitie van zorgaanbod en -huisvesting in de wijk zichtbaar én voelbaar. 

Wilt u de kracht van ontwerp ervaren in actieve sessies, inspirerende voorbeelden zien die de toekomst van zorg in de wijk concreet maken en kennismaken met potentiële samenwerkingspartners voor deelname aan een open oproep?
Kom dan op 17 mei naar Designing a Community of Care!

19-04-2018

Stel een vraag

Danielle Harkes
Danielle Harkes
Manager Kenniscentrum

Penny Senior
Penny Senior
Adviseur Kenniscentrum

E F