S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Blog - Zijn woningcorporaties klaar voor de vergrijzing?

Afgelopen jaren is veel veranderd op het vlak van wonen en zorg. De rol van woningcorporaties verandert daardoor. Zorg wordt lokaal geregeld, mensen moeten de woning en de zorg vaker los van elkaar organiseren. Zij wonen langer zelfstandig of opnieuw weer thuis in de wijk. Het aantal huurders met een zorgvraag groeit. Corporaties bereiden zich voor, merken we bij het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg.

Deze blog is een bewerking van een artikel in Geron, nummer 1, 2018. Lees hier het volledige artikel (pdf).

Foto: Chris Pennarts

Woningcorporaties beheren 2,4 miljoen huurwoningen, waarin 4 miljoen mensen wonen. Die huizen zijn samen ongeveer een derde van de Nederlandse woningvoorraad. Huurders worden steeds ouder. Bij sommige corporaties is de helft van de huurders al 55 jaar en ouder. Ruim driekwart van de hurende 65-plussers woont in een sociale huurwoning.

Meer dan stenen

Corporaties zorgen in de eerste plaats voor de ‘stenen’: betaalbare huisvesting voor mensen die een laag inkomen hebben of om een andere reden aanspraak maken op een sociale huurwoning, zoals studenten, jongeren, senioren, daklozen, arbeidsmigranten, vergunninghouders en ex-gedetineerden. Maar corporaties doen meer dan dat. Ze zijn een belangrijke verbinder tussen hun samenwerkingspartners zoals de gemeente, huurdersverenigingen, zorgorganisaties. En steeds vaker ook de welzijnsorganisaties, particuliere initiatiefnemers, werkbedrijven, onderwijs en sportverenigingen. 

Signaleren en aanjagen

Samen zorgen ze voor nieuwe woonvormen, nieuwe invullingen van een traditioneel verzorgingshuis of voor de nodige aanpassingen of ontmoetingsruimten in woningen en wijken. Corporaties signaleren, want medewerkers zoals bewonersconsulenten, wijkconsulenten of huismeesters komen achter de voordeur en vormen de ogen en oren van de wijk. Corporaties kunnen daarnaast een aanjaagfunctie hebben door projecten te initiëren en partijen bij elkaar te brengen.

De Vernieuwingsagenda

Aedes vereniging van woningcorporaties is in 2017 gestart met de Vernieuwingsagenda om corporaties voldoende voor te bereiden op toekomstige vragen uit de samenleving en in te spelen op de dynamische ontwikkelingen die in de samenleving plaatsvinden. De zes thema’s die vijf jaar centraal staan in de Vernieuwingsagenda zijn: (1) Verduurzaming, (2) Betaalbaar wonen en bouwen, (3) Leefbare wijken en buurten, (4) Verbetering van bedrijfsvoering, (5) Digitalisering en informatievoorziening en (6) Wonen met zorg. Op deze zes thema’s is Aedes met haar leden en met partners aan de slag gegaan om versneld te vernieuwen. 

Voor het thema ‘wonen met zorg’ is het afgelopen jaar gewerkt aan actuele onderwerpen die duidelijk maken waar de opgave voor corporaties ligt: het zorgen voor betaalbare huisvesting voor kwetsbare burgers zodat zij comfortabel en prettig in de wijk kunnen wonen. De volgende onderwerpen zijn door leden van Aedes binnen het thema wonen met zorg van de Vernieuwingsagenda vastgesteld: (1) woonvormen voor mensen met dementie; (2) het aanpassen van de bestaande woningvoorraad; (3) bouwen aan sociale netwerken; (4) het huisvesten van kwetsbare huurders; (5) brandveilig langer thuis wonen.

Woonvormen dementie

Corporaties krijgen steeds meer te maken met huurders met dementie. Zij bereiden zich op diverse manieren voor. Sommige corporaties passen woningen aan voor mensen met dementie, geven voorlichting aan corporatiemedewerkers, of zorgen voor kleinschalige woonvoorzieningen. Corporatie Talis en ZZG Zorggroep, beide actief in Gelderland samen een woonvorm starten voor mensen met dementie waarbij familieleden zelf aan het roer staan; zij regelen de dagelijkse gang van zaken en kopen zelf de zorg in. Een locatie is er al. Ook in Amsterdam is er een initiatief gestart door betrokkenen bij het Odensehuis; zij willen een OdenseThuis starten. De initiatiefnemers zijn op zoek naar een locatie en praten momenteel met verschillende corporaties.

Splitsen van woningen

Bij het thema ‘aanpassen van de bestaande woningvoorraad’ aan demografische ontwikkeling gaat het om het transformeren van naoorlogse rijtjeshuizen en voormalige zorgwoningen aan de actuele behoefte aan kleinere, betaalbare woningen voor diverse doelgroepen. In het kader van de Vernieuwingsagenda zet Aedes mogelijkheden op een rij. In juni komt er een overzicht. Eén van de manieren om de woningvoorraad aan te passen is het splitsen van eengezinswoningen. Corporatie Bergopwaarts uit Deurne heeft van drie doorzonwoningen zes woningen gemaakt voor kleine huishoudens. De onderste verdieping is uitgebouwd met twee slaapkamers tot een seniorenwoning van 80 m2. De bovenverdieping is opengewerkt tot een hoge lichte starterswoning van 55 m2 met een aparte slaapkamer en dakterras.

Sociale netwerken

Bij het thema ‘bouwen aan sociale netwerken in de buurt’ brengt Aedes in kaart welke mogelijkheden er zijn voor corporaties om bij te dragen aan het voorkomen van eenzaamheid. Een netwerk is een voorwaarde om zelfstandig te kunnen blijven wonen. Corporaties kunnen samen met onder meer gemeenten en zorgorganisaties sociale netwerken versterken. ‘Wederkerigheid’ is daarbij de kern. Er bestaan al een paar goede voorbeelden, zoals buurtcirkel. Buurtcirkel is een groep van negen tot twaalf deelnemers die bij elkaar in de buurt wonen. Zij ondersteunen elkaar vanuit hun eigen talenten, met hulp van een vrijwilliger uit de wijk en een professionele coach. Corporatie Wonen Limburg heeft het project geïnitieerd in Venray. Een ander voorbeeld is het Samen Thuis woonproject van corporatie Goed Wonen in Gemert of het Thuishuis. In deze projecten wonen een aantal ouderen die hun netwerk willen uitbreiden samen in een woning. Zij delen de keuken en de gemeenschappelijke ruimte maar hebben verder hun eigen appartement. 

Kwetsbare huurders

Steeds meer mensen met psychiatrische problemen wonen zelfstandig in de wijk. Bij het thema ‘huisvesten van kwetsbare huurders' staat samenwerking centraal. In praktijkleerkringen werken corporaties met hun partners het onderwerp procesregie uit en schetsen welke randvoorwaarden er vanuit een wijk nodig zijn.
Bij het thema ‘brandveiligheid’ werken de brandweer, Aedes en ActiZ (organisatie van zorgondernemers) samen met corporaties aan een app. Onlangs verscheen een checklist.

Volop vernieuwing

Ook los van de Vernieuwingsagenda vindt er volop innovatie plaats waarbij corporaties een verbindende, signalerende óf aanjagende rol vervullen. Corporaties zijn bijvoorbeeld bezig met het uitbreiden van het woonaanbod. Er is meer variatie nodig in het aanbod omdat steeds meer mensen langer thuis wonen. Door de sluiting van verzorgingshuizen is er behoefte aan woonvormen die bescherming en geborgenheid bieden. De Rotterdamse corporatie SOR speelt hierop in door mee te doen aan De Zorgbutler, een initiatief van De Drie Notenbomen, ontwikkelaar van Thomashuizen, Herbergier en Thomas Op Kamers. De Zorgbutler richt zich op ouderen die zelfstandig willen of kunnen wonen, maar een zekere zorgvraag hebben.

Belevingswoningen en seniorenconsulenten

Corporaties zijn ook bezig met het informeren van hun oudere huurders over de mogelijkheden voor langer thuis wonen. Diverse corporaties hebben wooncoaches of seniorenconsulenten in dienst die met de oudere huurder meekijken naar andere woningen of woningaanpassingen. Sommige corporaties hebben een modelwoning ingericht om ouderen, hun kinderen en professionals kennis te laten maken met technologische snufjes of eenvoudige aanpassingen.

Woonzorgwijzer

Het zorgen voor goede huisvesting voor kwetsbare huurders is een lokale opgave, omdat gemeenten van elkaar verschillen en omdat gemeenten meer taken hebben gekregen. Zeeuws-Vlaanderen, Oost-Groningen en Limburg zijn de meest vergrijzende regio's die ook nog in bevolkingsaantal krimpen. Om aanbod te ontwikkelen dat aansluit bij de lokale behoefte is het nodig om te weten wat de behoefte is en wie de bewoners zijn. De WoonZorgwijzer is een nieuw instrument dat hierbij kan helpen.

Kansen en grenzen

Corporaties hebben in de loop der jaren een bredere rol gekregen. Toch zijn er grote verschillen. De ene corporatie pakt meer rollen dan de ander. De ene corporatie ziet haar taak breder dan de ander. Corporaties hebben hun taken wel zien inperken door de Woningwet die sinds 1 juli 2015 van kracht is. Corporaties moeten zich meer richten op hun kerntaak. Het huisvesten van mensen met lage inkomens. De grenzen voor wie ze kunnen werken zijn strakker geworden. Door de strakke regelgeving ervaren corporaties dat ze niet het gewenste maatwerk kunnen leveren. 

Samenhang en samenwerking

In de Woningwet staat ook dat gemeenten, corporaties en huurders prestatieafspraken moeten maken over wonen en zorg. Dat is hét moment om samenhang in visie en samenhang tussen acties van partijen te bereiken. En dat is hard nodig! Corporaties vervullen een belangrijke rol in wijken en buurten. Samenwerking met anderen, zoals gemeenten zorg- en welzijnsorganisaties, bewoners en nieuwe ‘vrienden’, zoals werk, sport en onderwijs is nodig om het groeiend aantal oudere huurders comfortabel en prettig te laten wonen.

29-03-2018 17:25

Yvonne Witter

Door Yvonne Witter, adviseur bij het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. Binnen het Kenniscentrum richt zij zich op de thema's: Lokale Kracht, woonvariaties, kleurrijk wonen, welzijn en zorg en buur(t)projecten.

2018 (8)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)