S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Blog - Mantelzorg en wonen: nog weinig keus

Mantelzorgers adequaat ondersteunen, dat is één van de grote uitdagingen voor de toekomst. Een aantal trends zorgt voor meer druk op mantelzorgers. Zoals de toename van het aantal alleenstaande huishoudens. Steeds meer mensen wonen alleen, steeds meer mensen hebben geen kinderen dus later ook vaak geen kleinkinderen. Verder stijgt het aantal mensen met dementie en een groot deel van hen woont zelfstandig. Mensen blijven langer thuis wonen. Verzorgingshuizen en grootschalige instellingen voor mensen met (psychische) beperkingen worden afgebouwd.

Beeldje 'Helpende hand' gemaakt door Jackie (www.jackie-beelden.nl) Foto: Ed Nolte

Mantelzorg nog grotere rol

Al deze ontwikkelingen maken dat mantelzorgers een nóg grotere rol spelen. Op het gebied van zorg en welzijn zijn er in toenemende mate ondersteuningsmogelijkheden, zoals de steunpunten mantelzorg, respijtzorg en apps voor mantelzorgers om zorg makkelijker te kunnen organiseren. Wat kan er op het gebied van wonen gedaan worden om mantelzorgers te ondersteunen?

Samen wonen

De woonvorm die bij uitstek bedoeld is om mantelzorg te vergemakkelijken is natuurlijk de mantelzorgwoning. Deze woning is een verplaatsbare, tijdelijke wooneenheid die bij een bestaande woning (bij in de achtertuin) kan worden geplaatst. De zorgvrager woont zelfstandig, maar de mantelzorger is dichtbij. Er is geen vergunning meer nodig voor het plaatsen van een mantelzorgwoning maar er zijn wel bepaalde regels. Het boekje 'Samen wonen om te zorgen' van Mezzo staat vol praktische informatie over onder meer woningaanpassingen, woningsplitsing, hypotheekrenteaftrek en financiële gevolgen van een mantelzorgwoning. Het vinden van dé geschikte mantelzorgwoning is geen eenvoudige klus. Niet alleen is het aantal leveranciers aanzienlijk, ook de diversiteit is groot. Het aantal mantelzorgwoningen stijgt wel.

Villa Sterappel

Het wonen in een woongemeenschap, zoals Villa Sterappel, een complex van corporatie Talis in Lent waar negen bewoners van verschillende leeftijden samenwonen, maakt het makkelijker om voor elkaar te zorgen. Maar het gaat hierbij vooral om het naar elkaar omzien en eventueel het verlenen van een lichte vorm van zorg. Hetzelfde geldt voor de woonprojecten waar jongeren en ouderen bij elkaar wonen. Onlangs kopte Omroep Brabant ‘Mantelzorg in ruil voor lage huur: jong en oud trekt in Brabants klooster’. Het gaat in dit woonproject om twee uur vrijwilligerswerk per week voor de studenten. Studenten doen boodschappen, maken een praatje, spelen spelletjes of kijken samen televisie. Deze hulp kan natuurlijk wél de eventuele mantelzorger ontlasten. Als een student op bezoek komt, dan kan de mantelzorger even wat anders doen of even zijn of haar verhaal doen.

Nan Rosens maakte een korte film over Villa Sterappel ter gelegenheid van de nieuwjaarsbijeenkomst van Mezzo, organisatie van mantelzorgers.

Aandacht voor de mantelzorger

Een mooi voorbeeld van een wooncomplex waarbij expliciet aandacht is voor de mantelzorgers is Badeloch. Het complex is in het bezit van corporatie Brabant Wonen en er vindt intensieve samenwerking plaats met Brabant Zorg en de welzijnsorganisatie In de ontmoetingsruimte zijn diverse activiteiten voor bewoners, waardoor de mantelzorger tijd heeft voor zichzelf. Ook ontmoeten zij makkelijk andere mantelzorgers . Verder is er dagbesteding en heeft de thuiszorg een kantoorruimte. Vrijwilligers koken maaltijden voor bewoners en de buurt. De dementievriendelijke appartementen zijn ruim en toegankelijk. 

Woningsplitsing en kangoeroewoningen

Het splitsen van woningen komt ook steeds vaker voor. In Deurne, maar ook op andere plekken zijn 3 doorzonwoningen uit de jaren 60 gesplitst tot 6 woningen voor kleine huishoudens. De onderste verdieping is uitgebouwd met twee slaapkamers tot een seniorenwoning van 80m2. En de bovenverdieping is opengewerkt tot een hoge lichte starterswoning van 55 m2 met een aparte slaapkamer en dakterras. Dit is niet bedoeld voor mantelzorgers maar zulke oplossingen zouden ook voor mantelzorgers geschikt kunnen zijn. Net als de kangoeroewoningen. Dat zijn aan elkaar gekoppelde, zelfstandige woningen of wooneenheden met een inpandige verbinding voor ouderen of mensen met een beperking en hun familie. Mantelzorger en zorgvrager kunnen op deze manier bij elkaar wonen. Het aantal kangoeroewoningen in Nederland is echter beperkt.

Nabuurschap in optima forma

Erg kansrijk voor mantelzorgers vind ik initiatieven als de Coöperatieve Vereniging Ecodorpen Gelderland (CVEG). CVEG staat voor het vormen van en wonen in een dorp of wijk. Zorgvragers en zorgdragers zullen daar naast elkaar gaan wonen. Zoals ouders met kinderen met beperkingen, alleenstaanden of jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met dementie. Ook zorgprofessionals zijn er welkom om te wonen en zorg te verlenen. Het streven is om zo’n 20-25% bewoners op te nemen die zorg nodig zullen hebben. Dit naast en met eventuele mantelzorgers zodat deze ook steun ontvangen en het gevoel hebben dat ze er niet alleen voor staan. Nabuurschap in optima forma. Het is de bedoeling om samen te werken met reguliere zorgaanbieders. Daarnaast ontwikkelen ze ook zelf een aanbod van zorg, diensten en activiteiten. Zulke woonprojecten maken het de mantelzorgers makkelijker!

Voorlichting nodig

Wat betreft voorlichting is er ook nog wel veel mogelijk. Uit het rapport ‘Voor elkaar’ van het SCP blijkt dat één op de drie mantelzorgers niet goed op de hoogte is van mantelzorgondersteuning. Woonconsulenten, wooncoaches, seniorenmakelaars, ouderenadviseurs kunnen mantelzorgers informeren over mogelijkheden voor woningtoewijzing, andere woonvormen en woningaanpassingen. Maar ook over de mogelijkheid van urgentieregelingen en bijzondere woningtoewijzing, zodat een mantelzorger dichterbij de hulpvrager kan gaan wonen. Veel mensen zijn niet op de hoogte van wat er wel en niet kan. Er is wat betreft wonen al het een en ander in ontwikkeling, maar meer alternatieven, zoals complexen als Badeloch die echt gericht zijn op het ondersteunen van de mantelzorgers zijn hard nodig. Er is nog te weinig keus.

Ondersteuning op maat

Een prettige woning en een toegankelijke woonomgeving kan mantelzorg vergemakkelijken maar gevaar voor overbelasting blijft bestaan. Ook als mantelzorgers in geschikte woningen, zoals mantelzorgwoningen, wonen, blijft de kans op overbelasting groot. Anne Mei The schrijft in haar prachtige boek ‘Dagelijks leven met dementie’ dat sommige mantelzorgers van mensen met dementie geleidelijk aan hun netwerk zien krimpen. Eenzaamheid ligt dan al gauw op de loer. Het sluipt er geleidelijk aan in. Het wonen in een zorgzame buurt met voorzieningen nabij maar vooral met mensen die praktische hulp kunnen bieden kan zeker helpen. Zij hebben ondersteuning op maat nodig op vele terreinen, zoals wonen, zorg, welzijn, inkomen, werk.

24-01-2018 17:25

Yvonne Witter

Door Yvonne Witter, adviseur bij het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. Binnen het Kenniscentrum richt zij zich op de thema's: Lokale Kracht, woonvariaties, kleurrijk wonen, welzijn en zorg en buur(t)projecten.

2018 (11)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)