S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Blog - Terug naar de verzorgingshuizen?

'Vind jij dat de ouderenzorg nu beter is? Vroeger had je tenminste nog verzorgingshuizen. Nu verpieteren de mensen thuis. Wat vind jij er nu van? Was het vroeger beter of nu?'  Deze vraag stelde een gepensioneerde oud-collega aan me. Ik vind zulke vragen interessant, maar ook moeilijk. Mensen hebben de neiging om het verleden te romantiseren. De oma van mijn man heeft jarenlang bij haar schoonouders ingewoond. Bepaald gezellig vond ze het niet en ze was blij toen ze eindelijk een eigen woning kon krijgen. Terwijl sommige mensen nu bewust kiezen om met (schoon)ouders samen te wonen. De verzorgingshuizen zijn er destijds niet voor niets gekomen. Ze sloten aan bij een grote behoefte en waren een oplossing voor de naoorlogse woningnood. Ouderen maakten een grotere woning vrij voor een jong gezin. Mensen waren daar over het algemeen erg tevreden mee. De gemiddelde levensverwachting lag een stuk lager. Na je welverdiende pensioen kon je lekker uitrusten en zo nodig zorg ontvangen. Het verzorgingshuis bood een passend antwoord op vragen uit die periode.

Voormalig verzorgingshuis in Middelburg

Meer te kiezen

Inmiddels worden mensen ouder en blijven ook een stuk langer vitaal. Verzorgingshuizen voldoen niet meer aan de huidige woonwensen. Ik zie positieve ontwikkelingen, er is veel verbeterd. Er is bijvoorbeeld nu meer te kiezen wat betreft het aanbod aan voorzieningen in wonen, zorg en welzijn. Al is het nog lang niet genoeg, en vinden wij vanuit het Kenniscentrum Wonen-Zorg dat er veel meer variatie in woonvormen moet komen. Daar pleiten we al langer voor. We zijn blij dat het ministerie van VWS dit in hun programma Langer Thuis een plek geeft.

Integraal denken

Ook andere organisaties ondersteunen de ontwikkeling van nieuwe woonvormen. Steeds meer gemeenten zijn zich bewust van de noodzaak om voldoende woonvormen te realiseren. Zij besteden aandacht aan de inrichting van de woonomgeving en de voorzieningen die nodig zijn, omdat een woning alleen niet voldoende is om het langer zelfstandig wonen mogelijk te maken. Het meer integraal denken is een gunstige ontwikkeling. En er is steeds meer samenwerking tussen verschillende organisaties. Corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, consumentenorganisaties werken al langer samen om een adequaat aanbod voor wonen, zorg en welzijn te realiseren. Burgers nemen zelf vaker initiatieven en ontwikkelen hun eigen woon- of buurtprojecten, al dan niet met hulp van professionals.

Meer oog voor welzijn

Het is belangrijk dat er steeds meer oog is gekomen voor het welzijnsaspect. Al jaren hoor je op congressen dat investeren in welzijn besparingen oplevert. Dat is bekend maar het lijkt nu door te dringen. Het denken over positieve gezondheid dat is ontwikkeld door Machteld Huber richt zich op de vraag wat mensen met beperkingen wél kunnen. Dat is een hoopvol geluid. Net zoals de sociale benadering van dementie waar Anne Mei The voor pleit; meer aandacht voor de mens en wat dementie met iemand doet in plaats van de medische benadering. 

Foto: Chris Pennarts

Leefplezier

De toenemende aandacht voor wederkerigheid bij voorzieningen doet me ook deugd: iedereen kan wat betekenen voor een ander, ieder heeft wat te brengen. Ook zo bemoedigend vind ik de aandacht voor het leefplezier van mensen, waar professor Slaets van de Leyden Academy mee bezig is. En de toenemende belangstelling voor verhalen van mensen. Neem dat prachtige boek ‘TattooAge. Nooit te oud’ gemaakt door de dames van GetOud over ouderen en tatoeages. Waar ik ook enthousiast van word, is de erkenning van het belang van kunst en cultuur in zorgorganisaties. Zo is van 4 november 2018 t/m 12 mei 2019 het Van Abbemuseum on tour bij 7 locaties van Vitalis woonzorginstellingen voor senioren.

Hoofdpijndossiers

‘Wat moet er dan nog verbeterd worden?’, onderbreekt de oud-collega mij, terwijl ik nog lang niet uitgepraat ben over alle positieve ontwikkelingen in de ouderenzorg van de afgelopen decennia. Ik blijf even stil en bedenk me dat ik dan ook een waslijst heb. Want we kunnen nog lang niet rustig achterover leunen. Er is veel veranderd en verbeterd maar er zijn nog veel uitdagingen en ‘hoofdpijndossiers’. Zo sprak ik onlangs een wijkverpleegkundige die me zei dat ze mooie dingen ziet bij mensen die thuis wonen, zoals warme familiezorg, maar ook toenemende eenzaamheid, vervuiling of ook regelmatig: uitbuiting, ook door familie. ‘Mensen wonen te lang thuis tegenwoordig.’ Daarom zijn er zo hard alternatieven nodig die bescherming en veiligheid bieden. Functies die het verzorgingshuis bood. En die alternatieven zijn er nog te weinig.

Overbelasting mantelzorgers

Ander punt van zorg is de overbelasting van mantelzorgers. Er zijn volgens Mezzo, landelijke organisatie voor mantelzorgers 4,4 miljoen mantelzorgers en 1 op de 10 voelt zich zwaarbelast of zelfs overbelast. Op 10 november vindt de jaarlijkse dag van de mantelzorg plaats en meer praktische ondersteuning aan deze groep is hard nodig. Zeker nu mensen nog langer thuis blijven wonen. Mensen willen best voor elkaar zorgen en dat gebeurt ook, maar de grens is bereikt.

Mobiele mantelzorg in De Dellen. Foto: Ed Nolte

Achterstandspositie

Verder zijn er groepen die zich in een achterstandspositie bevinden, zoals oudere migranten. Het NOOM, Netwerk van organisaties van Oudere migranten pleit niet voor niets samen met andere ouderenorganisaties voor een ‘Kleurrijk Pact van de Ouderenzorg’. Een deel van de mensen met een behoefte aan zorg of ondersteuning heeft moeite om de weg te vinden naar de juiste hulp, blijkt uit onderzoek van het SCP.

Preventie onderbelicht

Preventie, het voorkomen van bijvoorbeeld eenzaamheid krijgt nog altijd te weinig plek in de beleidsplannen van gemeenten. Preventiegerichte voorzieningen zoals inloopcentra en dagopvang zijn grotendeels wegbezuinigd. Dan zijn er nog de grote verschillen in ons land tussen mensen met een hoge en lage opleiding: volgens het CBS leven mensen met een hoger opleidingsniveau gemiddeld aanzienlijk langer in goede gezondheid of zonder lichamelijke beperkingen dan lager opgeleiden. De levensverwachting in 'als goed ervaren gezondheid' is bijna 53 jaar voor mensen met alleen basisonderwijs. Voor mensen met hbo of universiteit is dit bijna 72 jaar. Deze verschillen zijn de laatste jaren nauwelijks veranderd, zo staat op de site van CBS geschreven. En dat is zorgwekkend. Het personeelstekort in de zorg is nijpend. Er is echt een groot tekort. Het zorglandschap is ingewikkeld geworden. De schotten tussen de zorgwetten, de WLZ en zorgverzekeringswet en de Wmo maken innovatie moeilijk.

Als ik met pensioen ga….

Kortom, er is nog een hoop werk te doen. Maar ik zie zowel vanuit ons landelijke Kenniscentrum Wonen-Zorg als in mijn eigen woonplaats veel bemoedigende initiatieven. Ik heb goede hoop dat als ik met pensioen ben (weliswaar een stukje later dan mijn oud-collega) en dan aan een jongere collega vraag of de ouderenzorg verbeterd is, deze collega kan antwoorden: die woonvariaties zijn toegenomen en aandacht voor de woonomgeving en het sociale netwerk van mensen ook. Dat bood een antwoord op vragen uit die betreffende periode. Er is inderdaad heel veel verbeterd…..

30-10-2018

Meer informatie

Yvonne Witter

Door Yvonne Witter, adviseur bij het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. Binnen het Kenniscentrum richt zij zich op de thema's: Lokale Kracht, woonvariaties, kleurrijk wonen, welzijn en zorg en buur(t)projecten.

2018 (11)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)