S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Blog - De zorgval en de scheefwoner

Elk jaar kiest onze Dikke Van Dale een nieuw woord dat in de media veel is gebruikt. In 2017 is dat het 'appongeluk' geworden – een woord dat helaas veel publiciteit heeft gekregen. Welk woord zal het in 2018 worden? Mijn voorspelling is dat de 'zorgval' en de 'scheefwoner' straks een goede kans maken om op de top 10 lijst van de Dikke Van Dale te komen. In deze blog licht ik deze nieuwe woorden toe aan de hand van twee voorbeeldsituaties.

Foto: iStock

Meneer en mevrouw Jansen
Stel je voor, meneer en mevrouw Jansen, beiden inmiddels de 80 gepasseerd. Vijf jaar geleden is bij mevrouw Jansen dementie geconstateerd. Gelukkig krijgen ze thuis veel ondersteuning zoals wijkverpleging en extra hulp in de huishouding. Samen met de persoonlijk begeleider Dementie is geregeld dat mevrouw Jansen één keer per week naar de dagbesteding kan, zodat meneer Jansen even wat tijd voor zichzelf heeft. Zo is het lang goed gegaan maar de laatste maanden gaat het helaas steeds slechter met mevrouw Jansen. Ook meneer Jansen gaat met zijn gezondheid achteruit waardoor hij eigenlijk niet meer goed voor zijn vrouw kan zorgen, hoe graag hij dat ook zou willen. Samen met de kinderen is uiteindelijk besloten dat het beter is dat mevrouw Jansen gaat verhuizen naar een groepswoning voor mensen met dementie in een woonzorgcentrum in de buurt. Er is alleen een wachttijd voor deze locatie, dus tot die tijd zullen meneer en mevrouw Jansen het thuis nog moeten volhouden.

Wat is de zorgval?

Oké, wat is nou die zorgval? De zorgval ontstaat op het moment dat mensen zich opgeven voor een locatie voor 24-uurs zorg met verblijf en ze de wachtperiode in de thuissituatie moeten overbruggen. Op dat moment vervalt namelijk de zorgverzekeringswet en de Wmo en krijgt men vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz) alleen nog maar een vast bedrag voor zorg toegekend. Dit bedrag is meestal onvoldoende om alle zorg en ondersteuning die in de thuissituatie werd geboden, te kunnen betalen. Daarnaast vraagt de overheid voor de Wlz een eigen bijdrage, die ingaat op het moment dat je op de wachtlijst komt te staan. Kortom, zolang mevrouw Jansen in afwachting is van een plek voor een beschermde woonvorm, krijgt zij thuis minder uren zorg en moet zij opeens een eigen bijdrage betalen. Vandaar de term zorgval.

Meneer Smit
Stel je voor, meneer Smit, 78 jaar oud en ooit met vrouw en kinderen in een gezinswoning gestart. Drie geleden jaar is zijn vrouw overleden en de gezondheid van meneer Smit gaat nu ook achteruit. Dagelijks komt de wijkverpleging maar hoe lang gaat dat nog goed? Meneer Smit komt bijna de deur niet meer uit en hij voelt zich steeds eenzamer worden. Gelukkig is er een mooi appartementencomplex in de buurt waar meneer wel naar zou willen verhuizen. De zorgaanbieder heeft hier samen met de woningcorporatie een mooi woonzorgconcept neergezet. Meneer Smit zou daar een klein appartement kunnen huren en zijn eigen vertrouwde wijkverpleging houden. Mocht hij acute zorg nodig hebben dan kan hij altijd een beroep doen op het zorgteam dat 24/7 in het gebouw aanwezig is. En stel dat de zorg voor de wijkverpleging uiteindelijk te zwaar zou worden, dan hoeft meneer Smit bij een Wlz-indicatie niet direct te verhuizen. De zorgaanbieder kan op deze locatie namelijk intensievere zorg aan huis leveren via het zogenaamde Volledig Pakket Thuis (VPT). Hoe mooi is het dat meneer Smit hierbij nog steeds zijn vaste huisarts heeft. Hij kent haar nog van de periode dat zijn kinderen opgroeiden en zijn vrouw overleed, en ook dat voelt heel vertrouwd.

Wat is een scheefwoner?

Dit zou toch een mooie oplossing zijn voor meneer Smit, ware het niet dat hij niet in aanmerking komt voor een dergelijk appartement. Deze appartementen zijn namelijk sociale huurwoningen en als iemand naast zijn AOW-uitkering ook nog een bescheiden aanvullend pensioen heeft opgebouwd, of zijn koopwoning grotendeels heeft afbetaald, dan mag de woningcorporatie het appartement niet aan deze persoon verhuren. Sinds 2015 moeten de woningcorporaties immers passend toewijzen. Dit betekent dat er een inkomenstoets moet worden uitgevoerd. Als het inkomen/vermogen niet bij de huurprijs past, ben je een scheefwoner en kom je niet in aanmerking voor de woning. Zelfs niet als je bereid bent om meer huur te betalen. Heeft meneer Smit dan nog alternatieven? Nee helaas niet, er zijn in Nederland nog te weinig huurappartementen die net boven de sociale huurgrens vallen en die volgens hetzelfde woonzorgconcept worden aangeboden. Dit is dan ook weer één van de redenen dat veel ouderen, noodgedwongen, in hun oude gezinswoning blijven wonen.

Knellende wetgeving

Dat was een lange aanloop om twee nieuwe woorden toe te lichten. Beide woorden ontlenen hun bestaansrecht aan de problemen die in de zorg ontstaan vanwege knellende wet- en regelgeving. Goed bedoelde wetten en regels hebben soms onbedoelde bijeffecten met vervelende gevolgen voor onze cliënten, maar ook voor onze collega’s. Want hoe vertel je aan het echtpaar Jansen dat zij vanaf nu thuis minder zorg en ondersteuning krijgen omdat mevrouw Jansen op een wachtlijst staat voor een woonzorgcentrum? En hoe leg je aan meneer Smit uit dat hij niet naar het appartement kan verhuizen omdat hij de hypotheek van zijn oude gezinswoning grotendeels heeft afbetaald? Dat is heel moeilijk want de logica ontbreekt hier volledig en het enige wat deze mensen willen is een oplossing voor hun probleem.

Elkaars taal spreken

Voor ons als zorgorganisatie is het niet altijd leuk om in de wet- en regelgeving te duiken, we willen immers gewoon goede zorg leveren. Toch merken wij vaak als eerste dat de regels in de praktijk knellen en ongewenste bijeffecten hebben. Voor ons als bestuurders en managers in wonen en zorg is het belangrijk om op gemeentelijk, dan wel landelijk niveau aandacht te vragen voor de knelpunten die wij in de praktijk ervaren. Zo is het goed te merken dat de zorgval bij de politiek inmiddels in beeld is en dat de minister aangegeven heeft om met een oplossing te komen. Het probleem van de scheefwoner als gevolg van het passend toewijzen bij mensen met een zorgvraag, is nog niet goed geland. Daar vragen we de komende tijd dan ook meer aandacht voor. Wonen met zorg krijgt in Nederland trouwens wel steeds meer aandacht. En dan is het ook belangrijk dat we allemaal elkaars taal spreken om zo goed mogelijk samen te werken aan de oplossingen. Onze visie daarbij is dat je je 'altijd thuis' moet voelen, ook in de langdurige ouderenzorg.

Uiteindelijk hoop ik dat mijn voorspelling voor de nieuwe woorden 2018 niet uitkomt. Dit zou namelijk betekenen dat beide problemen zijn opgelost. Ik hoop trouwens ook dat we straks kunnen glimlachen om het appongeluk. Dat we dan zeggen: 'Goh dat was zóó 2017'.

01-05-2018

Meer informatie

Steven Han
Door Steven Han, lid Raad van Bestuur Zorggroep Almere

2018 (7)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)