S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Wijze lessen uit het Oosten

Een reiziger in Zuid-Korea waant zich in een modern en bruisend land. Een land met een bewogen geschiedenis ook, waar de bevolking er saamhorig de schouders onder zet. Met zijn 50 miljoen inwoners en een exponentiële toename van het aantal ouderen, ontkomt Zuid-Korea niet aan wat men zelf noemt de ‘Dementia Epidemic’: iedere tien jaar een verdubbeling van de maatschappelijke kosten. Men laat het niet op zijn beloop. In 2007 is een volksverzekering voor langdurige zorg in het leven geroepen en sindsdien zijn verschillende, soms krachtig geformuleerde (‘War on Dementia’) nationale plannen uitgerold.

Wat kunnen wij leren van een land als Zuid-Korea? Ik had mij voorgenomen om in Seoul, de 10-miljoen zielen tellende wereldstad, in een stedenband met onze eigen hoofdstad, op zoek te gaan naar antwoorden.

  • Een Long Stay Facility in Dongjak-gu
  • Presentatie in het Yongsan-gu Day Care Center
  • De fitnesstoestellen worden goed gebruikt
  • De fitnesstoestellen worden goed gebruikt
  • Meer bewegen voor ouderen in het Dementia Support Center
  • Een Long Stay Facility in Dongjak-gu
  • Presentatie in het Yongsan-gu Day Care Center
  • De fitnesstoestellen worden goed gebruikt
  • De fitnesstoestellen worden goed gebruikt
  • Meer bewegen voor ouderen in het Dementia Support Center

Good for society

Vroeg op een doordeweekse ochtend meld ik me in het districtskantoor van Yongsan – Seoul telt 25 districten die een verregaande vorm van zelfbestuur hebben – bij de receptie van het Dementia Support Center. Een vriendelijke wat oudere man knoopte in uitstekend Engels een gesprek met mij aan en drukte mij een fotoboek in handen. Verder dan de eerste pagina met feestelijke foto’s van de opening van het centrum kwam ik niet omdat een jonge medewerkster, Miseon Lee, op mij toestapte en mij verwelkomde en naar een presentatieruimte leidde.

Het Yongsan Dementia Support Center is in 1999 gestart als pilot. De formule was succesvol en is sedertdien landelijk uitgerold. Elf vaste medewerkers ontvangen hier dagelijks zo’n 100 mensen, bezoeken ouderen thuis, doen onderzoek, nemen tests af en organiseren cursussen. Tot mijn verrassing ontdek ik dat de goedgemutste oudere man die mij ontvangt één van de meer dan honderd vrijwilligers verbonden aan dit centrum is. "Good for society", legt hij uit. Mijn beeld van een hechte samenleving wordt nog eens bevestigd.

Het centrum slaat een brug tussen geheugenproblematiek en thuis wonen. Ouderen kunnen zich gratis laten testen en doen dit ook in grote getalen. De uitslag kan 'dementie' zijn, maar ook 'mild cognition impairment' of ‘niets aan de hand’. Voor alle drie deze groepen heeft het centrum een cursusprogramma in de aanbieding, variërend van schilderen, poëzie, handwerk, Tai Chi, tuinieren, gymnastiek, wandelen, spelletjes, 'memory school' (populair) tot leren lezen en schrijven. Ik mag een kijkje nemen. 

Een groepje mannen met rode hoeden (opdat zij niet kwijtraken) maakt een wandeling in de tuin. Aandachtig maar ook gedwee volgen zij de cursusleider langs een pergola met geurige en kleurige bloemen waaraan ze ruiken en voelen. Enkele dames volgen op enige afstand. Dat zijn de echtgenotes, laat ik mij uitleggen; die hoorden eigenlijk niet mee te gaan maar konden hun man niet loslaten dus vooruit maar.

Veel sporten voor gezondheid en geluk

Ook de senioren waar niets mis mee is, volgen cursussen, gratis. De overheid wil namelijk dementie bespreekbaar maken en senioren wijzen op het belang van een gezonde levenswijze. Als er íets hoog in het vaandel staat van de ouderen in Zuid-Korea, is het wel geluk en gezondheid. Waar je ook komt, overal ontmoet je sportief uitgedoste senioren met rugzakken en wandelstokken, en de fitnesstoestellen in parken zijn niet zelden vol bezet.

De verbinding van het medische met het sociale domein lijkt het succes te zijn van de Dementia Support Centers. Aan de ene kant de screening, het case management voor thuiswonende mensen met dementie, familiegesprekken, het onderzoek, de professionals, en aan de andere kant de cursussen, de tot cursusleider opgeleide vrijwilligers, de vrijblijvendheid. Het goed doordachte programma van de Dementia Support Centers sluit aan bij de wens van Koreaanse senioren om actief te blijven en van nut te zijn voor de ontwikkeling van het land.
Na dit inspirerende bezoek moet ik mijn blijmoedige vrijwilliger helaas gedag zeggen. Ik had graag het fotoboek verder met hem doorgeplozen. Het is nu tijd voor een volgend projectbezoek.

Hard werken

Je met een auto door deze stad verplaatsen, gaat niet snel en dat geeft mij de gelegenheid om iets te leren van het werk van mijn drie begeleidsters. Hun 40-urige werkweek bestaat uit het behalen van duidelijke targets, bijvoorbeeld het screenen van een x aantal senioren. De 40 uur in een werkweek zijn niet altijd voldoende zijn en dat betekent overwerken.

We arriveren bij een Day Care Center in het Yongsan district. Day Care Centers zijn initiatieven van vaak particuliere, religieuze organisaties, maar ook van lokale overheden. Dit centrum is ooit opgericht door Presbyterianen en later overgenomen door het districtsbestuur. Aan de muur prijkt een kwaliteitscertificaat alsmede een eerste prijs. Tijdens de presentatie komt een sheet voorbij van een delegatie van dit centrum op bezoek bij Buurtzorg. Waarom Buurtzorg? “If staff is happy, they can do better service”, is het antwoord waarmee ik in gedachten terug ben op eigen bodem.

In dit Day Care Center worden ouderen met dementie zes dagen per week van 9.00 tot 17.00 uur opgevangen. 80% van de kosten wordt gedekt door de volksverzekering. De resterende 20% betaalt men zelf. Gedurende de dag krijgen de cliënten een groot aantal cursussen aangeboden, vergelijkbaar met die van de Dementia Support Centers. Er is dus een zekere overlap.

Particulier initiatief

We bezoeken een derde project, in het Dongjak district, een lange autorit door het stroperige verkeer verder. In 1994 sticht een zusterorde hier een Short Stay Center voor oudere echtparen. Vier jaar later starten de zusters een dagopvang voor mensen met dementie. In 2009 ontvingen zij hiervoor nog een kwaliteitscertificaat van de stad, maar in 2013 werd het project beëindigd. Dat kwam, zo legt de zuster ons uit, omdat de bekostiging onvoldoende was voor een goede kwaliteit. Doorgaan zou de zusterorde een slechte naam bezorgen. Ik begrijp dat sluitingen om deze reden geen uitzondering vormen. 

De zusters runnen op dit adres nog wel een verblijfsvoorziening voor mensen met dementie. Ik kan een kijkje nemen. Een staf van 18 medewerkers ontfermt zich over 26 cliënten. Mijn drie begeleidsters tonen daarvoor bewondering: dat is veel personeel. Het project is gehuisvest in een kantoorgebouw zoals je er zoveel hebt. Van buiten zie je niet dat het om een klein verpleeghuisje gaat. De reinheid en hygiëne is, zoals gebruikelijk, van de hoogste standaard. De hoeveelheid ruimte per bewoner is echter gering. De bewoners zijn ver in hun ziekteproces; de meesten liggen op bed, verzonken in hun eigen wereld.

Bedrijven detacheren vrijwilligers

We blijven nog wat langer stilstaan bij de inzet van vrijwilligers. In het vorige project was mij al opgevallen dat er over hulp door bedrijven gesproken werd. Hier wordt mij een en ander duidelijk. Het bedrijf Hyundai steunt het project door maandelijks voor één dag een aantal medewerkers te detacheren. Het is iets relatief nieuws: handen in plaats van geld. Het wordt gewaardeerd in dit land waar de toekomst een gezamenlijk project is. Het poetst ook het imago van het bedrijf op.

Mijn indrukken op een rij: het beleid rondom dementie is snel en grondig uitgerold. In de Dementia Support Centers worden preventie en voorlichting moeiteloos gecombineerd met een meer medische benadering. De weekagenda is dik gevuld met activiteiten. Dit sluit goed aan bij het belang dat ouderen hechten aan een gezond en actief leven. De inzet van vrijwilligers, van bedrijven zelfs, is opvallend. De werklust spat er van af en dat maakt Korea tot een bijzonder land.

03-12-2015 14:25

Facts & Figures

Ook in Korea gaat de vergrijzing snel:

  • Levensverwachting bij geboorte: 80,8 jaar (2010)
  • Op basis van berichten in de media wordt geschat dat er in 2012 300 zelfmoorden plaatsvonden die gerelateerd waren aan dementie

1 DALY = aantal jaren met ziekte + aantal jaren levensverlies door ziekte. In Nederland is het aantal DALY’s als gevolg van dementie in 2013 100.400. Dit is vergelijkbaar met de situatie in Zuid-Korea.

Henk Nouws

Henk Nouws
Gastblogger Henk Nouws is de drijvende kracht achter Ruimte voor zorg, een adviesbureau dat veranderingen ondersteunt op het gebied van wonen, welzijn en zorg.

2018 (10)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)