S M

Hét informatiepunt voor professionals
op het gebied van wonen, welzijn en zorg

Traplopen voor punten: actief ouder worden in Japan

In Dream Lake Village, een dagopvangcentrum voor ouderen in Tokyo, kunnen de bezoekers punten sparen als zij zich inspannen. Alles is gericht op het stimuleren van activiteit. Japan wil de ouderen zo lang mogelijk vitaal en zelfredzaam houden. Yvonne Witter, adviseur van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg, nam tijdens haar vakantie een kijkje in het meest vergrijsde land van de wereld en schreef er een blog over.

Droomplek voor ouderen

Dream Lake Village is inderdaad een droomplek voor ouderen want zij kunnen hier dagelijks uit een groot aantal aantrekkelijke activiteiten kiezen. Brood bakken, hout bewerken, zingen, film kijken, sporten. Er is veel keus. Maar dat is nog niet alles! Er zijn door het gebouw heen allerlei beweegspelletjes, denkspelletjes en andere uitdagingen aanwezig waar ouderen makkelijk aan mee kunnen doen. Zij verdienen hier punten mee die zij kunnen omzetten in 'yume', een soort monopoly-geld. Met dat geld kunnen zij bijvoorbeeld hun lunch betalen of een kopje koffie. Ook kunnen zij met dit geld terecht in het winkeltje en het casino, beiden aanwezig in de dagopvang. 

Net als in de woonvoorzieningen van Humanitas te Rotterdam geldt hier het principe ‘Use it or lose it’: blijf zo lang mogelijk zo veel mogelijk je eigen functies gebruiken, anders gaan ze verloren. Zo is het is de bedoeling dat je zelf je eetstokjes en bordje afwast en koffie inschenkt. Maar ook dat je anderen helpt die het niet helemaal meer zelfstandig kunnen. Dat gebeurt volop en op natuurlijke wijze.

Brein en lichaam blijven gebruiken

Dream Lake Village beschikt over een oefenruimte waar een ergotherapeut ouderen helpt met oefeningen doen, zodat zij zich beter in de thuissituatie kunnen redden. In een kleine badkamer kunnen ouderen oefenen hoe zij zich thuis kunnen douchen. En als je de trap neemt in plaats van de lift, verdien je weer wat ‘yume’. Gemiddeld bezoeken 75 ouderen per dag de opvang. Het personeel houdt goed bij welke activiteiten de ouderen uitkiezen en kijken hoe het gaat. Er hangt echt een levendige sfeer in het centrum. Een oudere dame speelt piano, een oudere heer werkt hard op een beweegtoestel, een ander laat vol trots zijn houten kunstwerken zien. In een andere zaal spelen buurtbewoners, die ook welkom zijn, een spel. 

De baas en ‘founding father’ van het huis, de heer Fujiwara, leidt me vol enthousiasme rond en vertelt dat alles erop is gericht om ouderen te stimuleren hun brein en lichaam te gebruiken. Binnenkort opent eenzelfde dagopvang in Taiwan en Zuid-Korea. In Japan zijn acht van deze centra aanwezig, maar de vraag naar dit soort voorzieningen is vele malen groter. Boven de dagopvang is een afdeling voor respijtzorg. Twintig ouderen kunnen hier drie dagen verblijven, zodat hun partners of familieleden even een paar dagen iets anders kunnen doen. De zorgverzekeraar vergoedt nu nog nagenoeg alles. Als dat maar houdbaar blijft...

‘Community care’ op Japanse wijze

Net als in Nederland zijn in Japan ook grote discussies over de betaalbaarheid van het zorgsysteem. “Veel ouderen zijn bang dat ze straks niet meer naar voorzieningen als de dagopvang toe kunnen. Die onzekerheid is heel vervelend”, zegt Mieko Hinokidani, professor van Kyoto Prefectural University. In Japan kijken de beleidsmakers ook naar het stimuleren van allerlei vormen van gemeenschapszin, ‘community care’. Zo laat Hinokidani me in Kyoto een pas gerenoveerd wooncomplex zien waar jongeren en ouderen door elkaar wonen, met in de plint een dagopvang. Volgens haar zijn woongebouwen als deze hard nodig om de groeiende groep ouderen te kunnen huisvesten.

Zorgzame buurten nodig

Er is volgens Professor Hinokidani volop interactie tussen bewoners van het complex en bezoekers van de dagopvang. Twee bewoners, een ouder stel, verzorgen bijvoorbeeld bij de dagopvang muzieklessen. Voor dit soort initiatieven is alle ruimte. Bij de renovatie van het wooncomplex is gelet op de toegankelijkheid van de woningen. Er zijn geen drempels aanwezig en er zijn liften. Maar toen ik vroeg naar de technologische snufjes waar Japan bekend om staat, zei de heer Toshihiko - die vanuit de lokale corporatie betrokken is bij het woonproject - dat menselijk contact veel belangrijker is. Om die reden is gezocht naar een gevarieerde samenstelling van bewoners, zodat zij over en weer iets voor elkaar kunnen betekenen. Japan experimenteert volgens hem veel met robotzorg, maar ziet ook het belang van menselijk contact en uitwisseling. Er zijn veel buurtverenigingen te vinden in Kyoto en Hinokidani is er zelf ook actief. “Het zit ook in de genen van de Japanners om voor elkaar te zorgen, ook voor de ouderen.”

Net als in Nederland zijn zorgzame buurten hard nodig om de groeiende groep ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen.

Japan vergrijst in rap tempo:

  • 58.820 Japanners zijn 100 jaar of ouder.
  • De gemiddelde levensverwachting in Japan is 83 jaar; 80 jaar voor mannen en 86 jaar voor vrouwen
  • Het aantal Japanners ouder dan 65 jaar stijgt tussen 2010 en 2025 met ongeveer 7 miljoen tot ruim 30 miljoen.
  • Rond 2060 is 40 procent van de bevolking ouder dan 65 jaar en 29 procent ouder dan 80 jaar.
  • De Japanse bevolking krimpt. Van 127 miljoen nu naar 87 miljoen in 2060.
  • Eenzaamheid is een groeiend probleem, met name op het platteland (zie onderzoek Sanne van der Ploeg naar vergrijzing op het Japanse platteland)

Bron vergrijzingscijfers: RVO en NRC Handelsblad

24-08-2015

Yvonne Witter

Door Yvonne Witter, adviseur bij het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. Binnen het Kenniscentrum richt zij zich op de thema's: Lokale Kracht, woonvariaties, kleurrijk wonen, welzijn en zorg en buur(t)projecten.

2018 (10)

2017 (16)

2016 (13)

2015 (19)

2014 (13)

2013 (16)

2012 (16)

2011 (5)

2010 (3)