Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg – Allochtone ouderen: nieuwe initiatieven

0

19-12-2006

Verslag inleiding Project!mpulsbijeenkomsten november 2006

Het aantal oudere allochtonen neemt de komende jaren flink toe. Hoe kunnen aanbieders hen betrekken bij het op buurtniveau realiseren van voorzieningen rondom wonen, zorg en welzijn? Praktische ervaringen en succesvolle projecten geven inzicht. Maar er is ook bezorgdheid over de komst van de Wmo en wat dat zal betekenen voor allochtone ouderen. De meeste aanwezigen zien de Wmo vooral als een bedreiging die voorbijgaat aan de harde werkelijkheid van kwetsbaarheid en afhankelijkheid bij de doelgroep. De situatie van allochtone ouderen was al moeilijk genoeg en weinigen verwachten dat die zal verbeteren met de komst van de Wmo. Integendeel.

Doelgroep of vergeten groep?

José Bruins van Forum belicht enkele belangrijke gegevens rondom allochtone ouderen. Het belangrijkste demografische gegeven is dat het aantal allochtone ouderen tussen nu en 2020 zal verdrievoudigen. En dat een groot percentage van hen een lage opleiding en laag inkomen heeft.

Een interessant gegeven is dat de woonwensen van allochtone ouderen nauwelijks afwijken van die van autochtone ouderen. Ook zij willen in de buurt van hun kinderen wonen, zo lang mogelijk in de eigen woning en voorzieningen, zoals winkels, in de buurt. Islamitische ouderen hebben wel specifieke aanvullende wensen, zoals een afgesloten keuken om halal voeding te bereiden, een bidet in de badkamer voor het ritueel wassen voor het gebed en af te scheiden ruimtes voor mannen en vrouwen. Wat hun zorg- en welzijnswensen betreft hebben allochtone ouderen een sterke wens om in de eigen kring te worden verzorgd. Zij willen niet graag naar het verzorgingshuis en strijden met de vraag of zij hier willen blijven (waar de gezondheidszorg vaak beter is) of terug willen gaan naar het land van herkomst (waar zij zich meer thuis voelen). Er is veel behoefte aan eigen ontmoetingsruimten waar zij hun eigen taal kunnen spreken en onder elkaar zijn. Deze behoefte staat haaks op het huidige integratiebeleid van de overheid.

Wie allochtone ouderen wil bereiken moet niet alleen weten hoe (via zelforganisaties, intermediairs, allochtone beroepskrachten) en waar (moskeeën, kerken, winkels, buurthuizen, woongroepen) ze te bereiken zijn, maar ook inzicht hebben in houdingsaspecten. Juist bij deze doelgroep zijn vertrouwen en persoonlijk contact van groot belang. En tijd, het bereiken van allochtone ouderen kost vooral veel tijd.

Download de presentatie van José Bruins, Forum (pdf, 74 kb)

Woonateliers: weten wat er werkelijk leeft

Woonateliers zijn een interactieve werkvorm om met bewoners te werken in stedelijke vernieuwingsprojecten, aldus Rein Sohilat van Forum. In de woonateliers praten bewoners in maximaal tien bijeenkomsten over hun wensen en dromen rondom wonen en inventariseren ze de knelpunten en mogelijkheden van hun wijk.

Het is een laagdrempelige formule waarin bewoners – autochtoon en allochtoon, jong en oud – gezamenlijk en concreet aan de slag gaan gedurende een afgebakende periode. Groot voordeel is dat bewoners van allerlei afkomst samenwerken op basis van wat zij gemeen hebben, hun woonomgeving. Het is een werkwijze die goed aansluit bij ouderen die niet actief zijn binnen bestaande inspraakprocedures. Omdat het een interactieve werkvorm is, komen corporaties en gemeente ook in contact met de doelgroepen. De woonateliers geven goed inzicht in wat er daadwerkelijk leeft onder de bewoners.

De werkwijze kent ook enkele valkuilen. Zo is het een vrij intensief proces dat een fikse tijdsinvestering vraagt van de individuele deelnemers en van de organisaties die begeleiding bieden, zoals het welzijnswerk. Ook de werving vereist een flinke tijdsinvestering. Daarnaast moeten de kaders en grenzen goed worden aangegeven zodat de uitkomsten passen binnen de ruimte die er is in het planproces van de gemeente of corporatie. Dat vereist onderhandeling met de gemeente en de corporaties over de voorwaarden en de garanties. Belangrijk is ook dat het woonatelier integraal onderdeel uitmaakt van de herstructurering.

Wie rekening houdt met de valkuilen, kan mooie resultaten bereiken. Dan werken bewoners samen met deskundigen hun inzichten aan de hand van foto’s, schetsen en tekeningen uit tot bruikbare voorstellen voor gemeentes, corporaties en projectontwikkelaars. Het eerste woonatelier in de wijk Malburgen in Arnhem leidde tot een ontwerp van een woonplattegrond die daadwerkelijk wordt gerealiseerd.

Download de presentatie van Rein Sohilat, Forum (pdf, 871 kb)

De Multiculturele Buurt, Hengelo

Wouter Muller, van Scala Welzijnswerk, deelt zijn ervaringen met Turkse en Suryoye (Assyriërs) ouderen in de Hengelose wijk Es. Met hen ging Scala om de tafel zitten om te achterhalen wat onder de doelgroep leeft. Vervolgens is gezamenlijk een gevarieerd programma opgezet van voorlichting, themabijeenkomsten, recreatie, ontmoetingen met wijkbewoners en functionarissen, bezoeken aan voorzieningen, excursies enzovoort. De doelstellingen hiervoor waren: activering tot deelname aan groepsgebonden activiteiten, realisering van interculturele ontmoetingen, allochtone ouderen informeren over zorgvoorzieningen (aanbod) en de wensen en behoeften van allochtone ouderen ten aanzien van zorgvoorzieningen (vraag) inventariseren.

Het project begon met acht ouderen. Na twee jaar zijn er duurzame contacten met 80 ouderen. Bovendien is de samenwerking tussen de woon- en zorginstellingen structureel geworden. Zij hebben ingezien dat zij elkaar nodig hebben. De ouderen zijn meer open voor deelname aan activiteiten, hebben meer kennis over gezondheid en voeding, zijn beter bekend met zorgvoorzieningen en hebben een positievere beeldvorming over Nederlanders. En hun wensen en problemen zijn beter bekend bij de zorg.

Het project met de ouderen staat niet op zichzelf, maar ging gepaard met een interculturalisatieproces binnen Scala. Investeren in allochtone ouderen in de wijk betekent namelijk ook investeren in de eigen organisatie en kennis, inzicht en vaardigheden vergroten zodat medewerkers (beter) intercultureel kunnen werken. Centraal staan de drie T’s: Toenadering (stap op de doelgroep af), Toerusting (inzicht in interculturele communicatie, bekendheid met de doelgroep) en Toegankelijkheid (niet alleen materieel, maar ook cultureel).

Download de presentatie van Wouter Muller, Scala Welzijnswerk (pdf, 2,6 mb)

Diversiteit in Den Bosch

Fenna Hendriks, medewerker van welzijnsorganisatie Divers heeft tijdens een van de Project!mpulsbijeenkomsten verteld over hoe haar organisatie bezig is met het realiseren van een aanbod voor alle ouderen in Den Bosch. Divers hanteert hierbij ‘de diversiteitsbenadering’. Het doel is om het aanbod voor allochtone ouderen te integreren binnen het algemene ouderenwerk van Divers. U kunt meer lezen via de projectenbank zorg en welzijn. Ook kunt u de presentatie (pdf, 619 kb) downloaden van Fenna Hendriks, welzijnsorganisatie Divers uit Den Bosch, die zij tijdens de bijeenkomst heeft gebruikt.

Lees meer over allochtone ouderen: